Medium
લંબચોરસ કાચના સ્લેબમાંથી પ્રકાશના વક્રીભવન માટે લેટરલ શિફ્ટ (પાર્શ્વિક સ્થાનાંતર) સમજાવો.
(N/A) જ્યારે પ્રકાશનું કિરણ લંબચોરસ કાચના સ્લેબમાંથી પસાર થાય છે,ત્યારે બે સમાંતર સપાટીઓ (હવા-કાચ અને કાચ-હવા) પર વક્રીભવન થાય છે.
$1$. પ્રથમ સપાટી (હવા-કાચ) પર,પ્રકાશનું કિરણ ઘટ્ટ માધ્યમમાં પ્રવેશતી વખતે લંબ તરફ વળે છે.
$2$. બીજી સપાટી (કાચ-હવા) પર,પ્રકાશનું કિરણ પાતળા માધ્યમમાં પ્રવેશતી વખતે લંબથી દૂર જાય છે.
$3$. સ્નેલના નિયમ મુજબ,પ્રથમ સપાટી પરનો આપાતકોણ $(i_1)$ એ બીજી સપાટી પરના નિર્ગમન કોણ ($e$ અથવા આકૃતિમાં $r_2$) જેટલો હોય છે. આમ,નિર્ગમન કિરણ એ આપાત કિરણને સમાંતર હોય છે.
$4$. જોકે પ્રકાશના કિરણની દિશા બદલાતી નથી,પરંતુ તે તેના મૂળ માર્ગથી લંબવત સ્થાનાંતરિત થાય છે. આપાત કિરણના માર્ગ અને નિર્ગમન કિરણ વચ્ચેના આ લંબવત અંતરને લેટરલ શિફ્ટ અથવા પાર્શ્વિક સ્થાનાંતર કહેવામાં આવે છે.
$1$. પ્રથમ સપાટી (હવા-કાચ) પર,પ્રકાશનું કિરણ ઘટ્ટ માધ્યમમાં પ્રવેશતી વખતે લંબ તરફ વળે છે.
$2$. બીજી સપાટી (કાચ-હવા) પર,પ્રકાશનું કિરણ પાતળા માધ્યમમાં પ્રવેશતી વખતે લંબથી દૂર જાય છે.
$3$. સ્નેલના નિયમ મુજબ,પ્રથમ સપાટી પરનો આપાતકોણ $(i_1)$ એ બીજી સપાટી પરના નિર્ગમન કોણ ($e$ અથવા આકૃતિમાં $r_2$) જેટલો હોય છે. આમ,નિર્ગમન કિરણ એ આપાત કિરણને સમાંતર હોય છે.
$4$. જોકે પ્રકાશના કિરણની દિશા બદલાતી નથી,પરંતુ તે તેના મૂળ માર્ગથી લંબવત સ્થાનાંતરિત થાય છે. આપાત કિરણના માર્ગ અને નિર્ગમન કિરણ વચ્ચેના આ લંબવત અંતરને લેટરલ શિફ્ટ અથવા પાર્શ્વિક સ્થાનાંતર કહેવામાં આવે છે.
Explore More
Similar Questions
એક પાત્રમાં $60 \ cm$ ની ઊંચાઈ સુધી $1.2$ વક્રીભવનાંક ધરાવતું પ્રવાહી ભરેલું છે અને તેની ઉપર $H$ ઊંચાઈ સુધી $1.6$ વક્રીભવનાંક ધરાવતું બીજું પ્રવાહી ઉમેરવામાં આવે છે. જો ઉપરથી જોવામાં આવે,તો પાત્રના તળિયાના સ્થાનમાં દેખીતું સ્થાનાંતર $40 \ cm$ છે. $H$ નું મૂલ્ય . . . . . . $\ cm$ છે. (ધારો કે પ્રવાહીઓ અમિશ્રણીય છે)
પાર્શ્વ સ્થાનાંતર (Lateral shift) એટલે શું?
Medium
View Solution$H$ ઊંડાઈ ધરાવતા પાત્રનો દરેક ચોથો ભાગ નીચેથી અનુક્રમે $n_1, n_2, n_3$ અને $n_4$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા પ્રવાહીથી ભરેલો છે. જ્યારે સામાન્ય રીતે જોવામાં આવે ત્યારે પાત્રની આભાસી ઊંડાઈ કેટલી હશે?
Medium
View Solutionએક મોનોક્રોમેટિક પ્રકાશ તરંગ આકૃતિમાં દર્શાવ્યા મુજબ $d$ જાડાઈ ધરાવતા કાચના સ્લેબ પર લંબરૂપે આપાત થાય છે. સ્લેબનો વક્રીભવનાંક $h$ ઊંચાઈ પર $n_1$ થી $n_2$ સુધી રેખીય રીતે વધે છે. સ્લેબમાંથી બહાર આવતા પ્રકાશ તરંગ વિશે નીચેનામાંથી કયું/કયા વિધાન સાચું/સાચા છે?
હવામાંથી એક પ્રકાશનું કિરણ $\sqrt{3} \, cm$ જાડાઈ અને $\sqrt{2}$ વક્રીભવનાંક ધરાવતી કાચની પ્લેટ પર આપાત થાય છે. કિરણનો આપાતકોણ એ કાચ-હવા આંતરપૃષ્ઠ માટેના ક્રાંતિકોણ જેટલો છે. જ્યારે કિરણ પ્લેટમાંથી પસાર થાય ત્યારે તેનું પાર્શ્વ સ્થાનાંતર $....... \times 10^{-2} \, cm$ છે (આપેલ છે $\sin 15^{\circ} = 0.26$).
Vedclass Products
For Students
Vedclass Test Series
Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.
Start Free TrialFor Teachers
Exam Paper Generator
Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.
Try FreeFor Institutes
Online Exam Module
Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.
See Demo